Κυριακή, 30 Σεπτεμβρίου 2012

Αλκιβιάδης : οραματιστής; προδότης ; ανελέητος εραστής; Ή η τελευταία μεγάλη ευκαιρία της Αθήνας; Μερος Γ’



Επιστροφή στην Αθήνα


Μετά από αυτές τις επιτυχίες, ο Αλκιβιάδης επέστρεψε στην Αθήνα την άνοιξη του 407 π.Χ. Ακόμα και ως θριαμβευτής , ο Αλκιβιάδης ήταν εξαιρετικά προσεκτικός στην επιστροφή του.

 Έτσι αντί να πάει κατευθείαν στην Αθήνα, πρώτα πήγε στη Σάμο για να πάρει 20 πλοία και να προχωρήσει με αυτά στον Κεραμεικό Κόλπο για να συγκεντρώσει 100 τάλαντα.

Τελικά, σάλπαρε στο Γύθειο όπου ενημερώθηκε για την κατάσταση Σπαρτιατών καθώς και το κλίμα απέναντι του στην Αθήνα. Οι έρευνες του τον διαβεβαίωσαν ότι η Αθήνα περίμενε φιλικά την επιστροφή του και αφού οι φίλοι του τον. παρότρυναν να επιστρέψει σάλπαρε για τον Πειραιά..όπου τον περίμενε θερμή υποδοχή.  

Μπήκε στο λιμάνι γεμάτος φόβο μέχρι να δεί τον ξάδερφο του και άλλους φίλους του και γνωστούς του, οι οποίοι τον κάλεσαν στη ξηρά. Όταν έφθασε στην ακτή, τον υποδέχθηκαν ως ήρωα. Παρόλο αυτά, κάποιοι είδαν ένα κακό οιωνό στο γεγονός ότι επέστρεψε στην Αθήνα την ίδια μέρα όταν γινόταν η τελετή των Πλυντήριων (γιορτή, κατά την οποία, το παλαιό άγαλμα της Αθηνάς καθαρίζεται). Εθεωρείτο ως η πιο άτυχη μέρα του χρόνου για να γίνει μια σημαντική αλλαγή. 

Όλες οι ποινικές διαδικασίες ακυρώθηκαν και οι κατηγορίες της βλασφημίας αποσύρθηκαν επισήμως. Ο Αλκιβιάδης ήταν ικανός να διεκδικήσει την αξιοπρέπεια του και να ανεβάσει το ηθικό των Αθηναίων οδηγώντας την ιερά πομπή προς την Ελευσίνα (για την τελετή των Ελευσίνιων Μυστήριων) για πρώτη φορά μετά την κατάληψη της Δεκέλειας από τους Σπαρτιάτες. 


Ήττα και Φυγή


Το 406 π.Χ, ο Αλκιβιάδης έφυγε από την Αθήνα με 1.500 οπλίτες και 100 πλοία. Απέτυχε να καταλάβει την Άνδρο και τότε κινήθηκε για τη Σάμο. Αργότερα κινήθηκε για το Νότιον, πιο κοντά στον εχθρό, ο οποίος βρισκόταν στην Έφεσο

Εν τω μεταξύ, ο Τισσαφέρνης αντικαταστάθηκε από τον Κύρο τον Νεότερο (γιος του Δαρείου Β' της Περσίας), ο οποίος αποφάσισε να υποστηρίξει οικονομικά τους Πελοποννήσιους. Αυτή η κίνηση άρχισε να προσελκύει Αθηναίους λιποτάκτες στον Σπαρτιάτικο στόλο. Επιπλέον, οι Σπαρτιάτες αντικατέστησαν τον Μίνδαρο με τον Λύσανδρο, ένα πολύ ικανό Ναύαρχο.Αυτά τα γεγονότα οδήγησαν στην ταχεία ανάπτυξη του Πελοποννησιακού στόλου εις βάρος των Αθηναίων. 

Αναζητώντας κονδύλια για μια αποφασιστική μάχη, ο Αλκιβιάδης άφησε το Νότιον για να βοηθήσει τον Θρασύβουλο στην πολιορκία της Φώκαιας. Ο Αλκιβιάδης φοβόταν ότι ο Πελοποννησιακός στόλος ήταν κοντά, και άφησε 80 πλοία εκεί κοντά για να τον παρακολουθεί, υπό τη διοίκηση του προσωπικού του πηδαλιούχου, Αντίοχου με διαταγή να ΜΗΝ επιτεθεί. 

Ο Αντίοχος δεν τήρησε αυτή την απλή διαταγή και προσπάθησε να δελεάσει τον Λύσανδρο σε μάχη με τις ίδιες τακτικές όπως στην Κύζικο. Η κατάσταση στο Νότιον, ωστόσο, ήταν τελείως διαφορετική από αυτή της Κύζικου - οι Αθηναίοι δεν κατείχαν το στοιχείο του αιφνιδιασμού, και ο Λύσανδρος ήξερε πολλά για τον Αθηναϊκό στόλο χάρη στους λιποτάκτες.

Το πλοίο του Αντιόχου βυθίστηκε, και αυτός σκοτώθηκε κατά τη διάρκεια μιας Σπαρτιατικής επίθεσης - τα υπόλοιπα πλοία κινήθηκαν πίσω προς το Νότιον, όπου η κύρια Αθηναϊκή δύναμη ήταν απροετοίμαστη για μια ξαφνική επίθεση του Σπαρτιατικού στόλου.
  
Στις επόμενες μάχες, ο Λύσανδρος πέτυχε μια ολοκληρωμένη νίκη. Ο Αλκιβιάδης επέστρεψε γρήγορα και προσπάθησε να ακυρώσει την ήττα στο Νότιον, πετυχαίνοντας μια άλλη νίκη, αλλά ο Λύσανδρος δεν μπορούσε να επιτεθεί ξανά κατά του στόλου.

Η ευθύνη για την ήττα στο Νότιον έπεσε στον Αλκιβιάδη, και οι εχθροί του είδαν την ευκαιρία να του επιτεθούν και να τον παύσουν από τη διοίκηση, αν και μερικοί σύγχρονοι μελετητές θεωρούν ότι ο Αλκιβιάδης δεν έπρεπε να καταδικασθεί για το λάθος του Αντίοχου.

Στην Αθήνα οι πολιτικοί του αντίπαλοι κατηγόρησαν τον Αλκιβιάδη για την ήττα και κατάφεραν να του αφαιρεθεί η αρχιστρατηγία. Κατά συνέπεια, ο Αλκιβιάδης καταδίκασε τον εαυτό του σε εξορία.  

Οι συνέπειες της ήττας ήταν σοβαρές για την Αθήνα. Αν και η ήττα ήταν μικρή, προκάλεσε την απόλυση όχι μόνο του Αλκιβιάδη από τον στόλο, αλλά και των συμμάχων του, όπως του Θρασύβουλου, του Θηραμένη και του Κριτία. Αυτοί αποτελούσαν τους καλύτερους διοικητές που είχε η Αθήνα εκείνη την εποχή, και η απόλυση τους οδήγησε στην απόλυτη παράδοση των Αθηναίων, δύο χρόνια αργότερα, μετά την ήττα στους Αιγός Ποταμούς



Ο Αλκιβιάδης δεν επέστρεψε ποτέ ξανά στην Αθήνα, και σάλπαρε βόρεια για τα κάστρα της Θρακικής Χερσονήσου στον Ελλήσποντο, οπου ίδρυσε δικό του βασίλειο και οχυρό για την προσωπική του ασφάλεια  - το οποίο κράτησε για τρία χρόνια. Διατηρούσε είκοσι τριήρεις και πέντε χιλιάδες οπλίτες.

Οταν ο Αθηναϊκός στόλος συγκεντρώθηκε στους Αιγός Ποταμούς, ο Αλκιβιάδης πλησίασε πάλι τους Αθηναίους και τους εξήγησε ότι αν πολεμούσαν εκεί..ήταν χαμένοι από χέρι..τους πρόσφερε και την βοήθεια του..Δεν του έδωσαν καν σημασία...και πλέον η ήττα ηταν γεγονός..

Τελικά έφυγε κάτω από την απειλή ολόκληρης της στρατιάς και του στόλου Περσών και Σπαρτιατών, που, κάτω από τις διαταγές του Λύσανδρου, στράφηκαν προσωπικά εναντίον του μετά τη συντριβή των Αθηναίων στους Αιγός Ποταμούς.

Βρήκε καταφύγιο στην Φρυγία, στον Πέρση σατράπη Φαρνάβαζο, με την πρόθεση να πάει στα Σούσα στο Μεγάλο Βασιλιά της Περσίας Αρταξέρξη B' για τα συνωμοτικά σχέδια του αδελφού του Κύρου που τα είχε πληροφορηθεί. Αλλά τότε εναντίον του βρεθήκαν όχι μόνο οι Σπαρτιάτες, αλλά και οι Τριάκοντα Τυρρανοι που ένιωθαν απειλή και είχαν εξορίσει ήδη και τον γιο του αφού δήμευσαν τα κτήματά του στην Αττική, αφού του στέρησαν τα πολι­τικά του δικαιώματα και απαγόρευσαν τη διαμονή του σε όλη την Ελλάδα.


Ο θάνατος και πολλές υποθέσεις  για το ποιοι τον δολοφόνησαν τελικά..

O Θανάτος του Αλκιβιαδη

Πολλά γεγονότα για τον θάνατο του Αλκιβιάδη παραμένουν ασαφή, καθώς υπάρχουν συγκρουόμενες αναφορές. Σύμφωνα με την παλαιότερη από αυτές, υπεύθυνοι για τον θάνατο του Αλκιβιάδη ήταν οι Σπαρτιάτες, και πιο συγκεκριμένα ο Λύσανδρος.
  • Αν και πολλά από την περιγραφή του δεν επιβεβαιώνονται ανεξάρτητα, η θεωρία του Πλούταρχου είναι ως εξής: ο Λύσανδρος έστειλε ένα απεσταλμένο στον Φαρνάβαζο, ο οποίος με τη σειρά του, έστειλε τον αδερφό του στη Φρυγία, όπου ζούσε ο Αλκιβιάδης μαζί με την ερωμένη του, Τιμάνδρα. Το 404 π.Χ, καθώς ήταν έτοιμος να ξεκινήσει για τα περσικά ανάκτορα, το σπίτι του περικυκλώθηκε και πυρπολήθηκε. Βλέποντας ότι δεν υπήρχε ελπίδα να σωθεί, ο Αλκιβιάδης επιτέθηκε στους δολοφόνους, και κατάφερε να σκοτώσει έναν από αυτούς.
  • Σύμφωνα με τον Αριστοτέλη, το μέρος θανάτου του Αλκιβιάδη ήταν το Έλαφος, ένα βουνό στη Φρυγία
  • Άλλες αναφορές λένε ότι ο Αλκιβιάδης δολοφονήθηκε με διαταγή των Περσών τυράννων Τισσαφέρνη και Φαρνάβαζου. Διακόσοι ένοπλοι πλησίασαν μέσα στη νύχτα το καλύβι που έμενε με την ερωμένη του και τη μικρή της κόρη, που είχε άγνωστο πατέρα. Ο Αλκιβιάδης αντιλήφθηκε τους δολοφόνους να πλησιάζουν, έβαλε φωτιά στην καλύβα για να βλέπει, και όρμισε απάνω τους γυμνός, τυλίγοντας με τα ρούχα του το αριστερό του χέρι για ασπίδα, με ένα ξίφος στο δεξί. Οι διακόσιοι ένοπλοι τράπηκαν σε φυγή (!) και ταμπουρώθηκαν προσπαθώντας να αποκρούσουν την επίθεσή του (!). Τελικά κατάφεραν να τον σκοτώσουν, πετώντας του δόρατα από μακριά (!), όταν η φωτιά άρχισε να σβήνει.
  • Αλλες αναφορες λενε οτι Δολοφονήθηκε όμως από ανθρώπους του Φαρνάβαζου, ο οποίος είχε συνωμοτήσει εναντίον του και με τον Λύσανδρο αλλά και με τους Τριάκοντα Τυράννους της Αθήνας.
Γιατι τον δοφονησαν;
Κάπου εδω αρχίζουν διάφοροι προβληματισμοί που αξίζει να τους αναφέρω...
 Ο Πλούταρχος αναφέρει...
  • «Και έλεγε μεν αυτά ο Αλκιβιάδης και τους συνεβούλευε (τους Αθηναίους) να μετακινήσουν τον στόλον εις την Σηστόν, αλλ’ οι στρατηγοί δεν έδιδον προσοχή εις τας συμβουλάς των. Ο Τυδεύς μάλιστα και με υβριστικόν τρόπον τον εκάλεσε να αποχωρήση, ειπών ότι άλλοι στρατηγούν και όχι εκείνος»
  • «Εις μερικούς μεν εφαίνετο, όταν έλεγε αυτά, ότι επεδίωκε να καυχηθή, εις άλλους δε ότι λέγει πιθανά πράγματα, διότι αν έφερνε πολλούς Θράκας, ακοντιστάς και ιππείς, ηδύνατο να πολεμήση και να προκαλέση ζημίας εις το στρατόπεδο των εχθρών.»
  • «Οι Αθηναίοι ελυπούντο διότι εστερήθηαν της ηγεμονίας. Όταν δε ο Λύσανδρος εστέρησε αυτούς και της ελευθερίας των και παρέδωκε την πόλιν εις Τριάκοντα άνδρας,9 τότε εννοόησαν την σπουδαιότητα των σκέψεων, τας οποίας είχον αμελήσει, όταν ακόμη ηδύναντο να σωθούν, και επανήρχοντο ήδη εις αυτάς. Τώρα, όμως, όταν τα πράγματα είχαν απολεσθή πλέον, επανέλεγον ολοφυρόμενοι τα σφάλματα και τας ανοησίας των εκ των οποίων μεγίστην εθεωρούσαν την δευτέραν προς τον Αλκιβιάδην οργήν των, που τον απεμάκρυναν χωρίς διόλου να αδικήση.»
  • «Τέλος ο Κριτίας έλεγεν εις τον Λύσανδρον ότι, εφ’ όσον οι Αθηναίοι εδημοκρατούντο, δεν ηδήναντο οι Λακεδαιμόνιοι να άρχουν ασφαλώς της Ελλάδος, και ότι ο Αλκιβιάδης, εφ’ όσον ζη, δεν θα αφήση τους Αθηναίους να μείνουν εν ησυχία προς το καθεστώς, ακόμη και αν διάκεινται πράως και καλώς προς την ολιγαρχίαν. Ο Λύσανδρος όμως δεν επείσθη εις αυτά, παρά όταν έλαβε παρά των αρχόντων της πατρίδος του την σκυτάλην,10 δια της οποίας διετάσσετο να εξολοθρεύση τον Αλκιβιάδην, είτε διότι και εκείνοι εφοβήθησαν την δραστηριότητα και πολυπραγμοσύνην του ανδρός, είτε διότι ηθέλησαν να χαρισθούν εις τον Άγιν.»
Το ερώτημα, λοιπόν, που απομένει αιώνες τώρα είναι...ποιος τελικά διέταξε και δολοφόνησε τον Αλκιβιάδη; Ακόμα και σήμερα...το ερώτημα παραμένει..
Έτσι τελείωσε η ζωή του Αλκιβιάδη στα 45 μόλις χρόνια του.

O Αλκιβιάδης κατή τους αρχαίους

·        Κατα τον Θουκιδιδη ο Αλκιβιαδης δεν θεωρείται υπεύθυνος για την καταστροφή της Αθήνας αλλα οι Αθηναιοι καταστρεψαν την πολη τους με τις επιλογες τους. Παρά τα κριτικά σχόλια του, ο Θουκυδίδης παραδέχεται σε ένα μικρό απόσπασμα ότι «δημοσίως, η συμπεριφορά του στον πόλεμο ήταν τόσο καλή για να γίνει επιθυμητή».
·        Ο Πλούταρχος τον θεωρεί ως «τον λιγότερο σχολαστικό και τον πιο απρόσεκτο από όλα τα ανθρώπινα όντα».
·        Ο Διόδωρος Σικελιώτης ισχυρίζεται ότι ήταν «στο πνεύμα διαμάντι, το οποίο έλαμπε στις μεγάλες επιχειρήσεις».
·        Ο Ξενοφώντας δίνει έμφαση στην υπηρεσία του Αλκιβιάδη στο κράτος, παρά στα βλαβερά αποτελέσματα που προκάλεσε.
·        Ο Δημοσθένης υπερασπίζεται την αποτελεσματικότητα του Αλκιβιάδη, λέγοντας ότι έχει πάρει τα όπλα στην υπόθεση της δημοκρατίας, επιδεικνύοντας τον πατριωτισμό του, όχι από τα χρήματα και τις ομιλίες, αλλά από προσωπική υπηρεσία.
·        Ο Ισοκράτη, ισχυρίζεται ότι ο πολιτικός αξίζει την ευγνωμοσύνη των Αθηναίων για τις υπηρεσίες του.
·          Ο Λυσίας, από την άλλη πλευρά, ισχυρίζεται σε μια από τις δημιουργίες του ότι οι Αθηναίοι πρέπει να θεωρούν τον Αλκιβιάδη ως ένα εχθρό επειδή «πλήρωσε με τραύμα την ανοικτή βοήθεια οποιαδήποτε φίλου του».
·          Ο Αριστοτέλης στο Σύνταγμα των Αθηναίων, δεν συμπεριλαμβάνει τον Αλκιβιάδη στον κατάλογο των καλύτερων Αθηναίων πολιτικών, αλλά στο ‘Αναλυτικά, ισχυρίζεται ότι τα γνωρίσματα ενός υπερήφανου άνδρα όπως ο Αλκιβιάδης είναι «ηρεμία εν μέσω των αντιξοοτήτων της ζωής και ανυπομονησία των ατιμώσεων».
·        Ο Ανδοκίδης λέει για αυτόν ότι «αντί να συμμετέχει όπως το απαιτούσε ο νόμος της πόλης, προτίμησε να συμμορφωθεί με τον δικό του τρόπο ζωής».
·        Ο Κορνήλιος Νέπου λέει «ξεπέρασε όλους τους Αθηναίους στο μεγαλείο και στη μεγαλοπρέπεια της ζωής».
·        Ο Διόδωρος και ο Δημοσθένης τον θεωρούν σπουδαίο στρατηγό.
·        Σύμφωνα με τον Φωτιάδη, ο Αλκιβιάδης ήταν ανίκητος στρατηγός, και όπου και να πήγαινε, η νίκη τον ακολουθούσε - αν οδηγούσε τον στρατό στη Σικελία, οι Αθηναίοι θα απέφευγαν την καταστροφή και, αν οι συμπολίτες του ακολουθούσαν τη συμβουλή στους Αιγός Ποταμούς, ο Λύσανδρος μπορούσε να ηττηθεί και η Αθήνα θα κυβερνούσε την Ελλάδα
·        Ο Πλούταρχος ισχυρίζεται ότι «ο Αλκιβιάδης ήταν ο πιο ικανός ομιλητής μαζί με τα άλλα δώρα του».
·        Ο Θεόφραστος θεωρεί ότι ο Αλκιβιάδης ήταν ο πιο ικανός στην ανακάλυψη και κατανόηση των πραγμάτων που απαιτούσε η κάθε περίπτωση. Παρόλο αυτά, σκόφταντε συχνά στα μέσα της ομιλίας του, αλλά τότε μπορούσε να ξαναρχίσει και να συνεχίσει με την προσοχή όλου του κόσμου.
·        Ο Εύπολις λέει ότι ήταν «ο πρίγκιπας των ομιλητών, αλλά στον προφορικό λόγο ο πιο ανίκανος».
·        Ο Δημοσθένης υπογραμμίζει το γεγονός ότι ο Αλκιβιάδης θεωρείται ως «ο πιο ικανός ομιλητής της ημέρας».
·         
Μια γενικη ανασκοπηση και αποτιμηση και μερικες σκεψεις..

  • Ο Αλκιβιάδης του Κλεινία χαρακτηρίστηκε ως προδότης από την Ιστορία. Μήπως όμως οι δημαγωγοί που οδήγησαν τον εύκολα λανθάνοντα αθηναϊκό όχλο να απομακρύνει τον επικεφαλής της τολμηρής εκστρατείας στη Σικελία πρόδωσαν περισσότερο τους Αθηναίους;
  • Άραγε ήταν προδοσία η απόδρασή του στη Σπάρτη; Αν πήγαινε στην Αθήνα με βέβαιη την καταδίκη του σε θάνατο θα γινόταν άλλο ένα λάθος της Εκκλησίας του Δήμου. 
  • Πόσο μεγαλύτερη προσφορά στη Σπάρτη θα μπορούσε κάποιος να προσφέρει, από το να απομακρύνει την μεγαλύτερη φυσιογνωμία της εποχής του και  μάλιστα 2 φορές;
  •  Ποια απο αυτά είναι στ'αλήθεια προδοσία; Οτι ο Αλκιβιάδης αυτομόλησε στη Σπάρτη για να αποφύγει το θάνατο από την εμπάθεια των δημαγωγών, ή ότι άφησαν επικεφαλής το γερασμένο και αντίθετο από την αρχή με την εκστρατεία;
  •  Μήπως η Αθήνα πρόδωσε τον εαυτό της πριν προλάβει ο Αλκιβιάδης;

H Αθήνα .. το Φως του Κόσμου …της Δημοκρατίας..ακλουθώντας την στρατηγική που πάντα είχε..όπως σε τόσες και τόσες περιπτώσεις στο όνομα της Δημοκρατίας εκτελούσε ή εξόριζε τους καλυτέρους όπως..Τον Μιλτιάδη, τον Θεμιστοκλή, τον Κίμωνα. τον Περικλή (συκοφαντήθηκε και καθαιρέθηκε), Αριστείδης, Αισχύλος (συκοφαντήθηκαν)... Σωκράτης ….ο Πλάτωνας αναγκάστηκε να λείψει πολλά χρόνια..ο Αριστοτέλης να καταλήξει στους Μακεδόνες..

Αυτή ακριβώς η Αθήνα είχε καταφέρει να εξοντώσει όλες τις μεγάλες προσωπικότητες που γέννησε.

Ο κύκλος έκλεισε με τις δολοφονίες του Αλκιβιάδημάλλον της τελευταίας μεγάλης ευκαιρίας που είχε η Αθήνα

Τελος

Πηγες:

1. 1 Πλούταρχος, Αλκιβιάδης Η΄.
2. 2 Θουκυδίδης Ε, 43, 76˙ Πλούταρχος, Αλκιβιάδης ΙΔ. ΙΕ.
3. 3 Ένα από τα περίφημα συμπόσια που έλαβε ο Αλκιβιάδης ήτο και αυτό που περιγράφει Πλάτων στο έργο με τον ομώνυμο τίτλο («Συμπόσιο»).
4. 4 Θουκυδίδης, Η, 14.
5. 5 Αλέξανδρος Ρ. Ραγκαβής: «Λεξικόν της Ελληνικής Αρχαιολογίας», Τόμος Α΄, («Αλκιβιάδης»).
6. 6 Πλούταρχος, Αλκιβιάδης. -
Nep. Alc. – Θουκυδίδης Ε, 43 56. ΣΤ, 6, 27. 28. Ζ, 18. Η, 14. 45. 57. – Ξενοφώντος Ελληνικά Α΄ 1, 11. 5, 14.
7. 7 Είναι ν’ απορή κανείς πού βρέθηκαν τόσο μίσος και τόση βαρβαρότητα εκ μέρους του Λυσάνδρου!..
 
8. 8 Η Βιθυνία είναι χώρα της Μ. Ασίας, εις τα ΒΔ της χερσονήσου, μεταξύ Ευξείνου Πόντου, Παφλαγονίας και Φρυγίας. Έλαβε το όνομά της από το θρακικόν έθνος των Θυνών ή Βιθυνών, το οποίον μετά τα Τρωϊκά εγκατεστάθη εκεί.
9. 9 Οι Τριάκοντα Τύραννοι των Αθηνών εκράτησαν την αρχήν επί 8 μήνες. Σκληρότερο εξ αυτών ήσαν οι Κριτίας, Χαρικλής, Θέογνις και Πείσων, ενώ μεριοπαθέστερος ήτο ο Θηραμένης, τον οποίον οι συνάδελφοί του κατεδίκασαν να πιη το κώνειον!..
10. 10 Σκυτάλη· έτσι ελέγοντο οι επίσημες διαταγές διότι εχρησιμοποιείτο κυλινδρική ράβδος δια την κρυπτογραφικήν αλληλογραφίαν μεταξύ των Εφόρων της Σπάρτης και των εν εκστρατεία βασιλέων ή στρατηγών.
11. 11 Ίδε βιβλίον Άγγελου Παν. Σακκέτου: «Οι Άγνωστες Ελληνίδες της Αρχαιότητος», από τις Εκδόσεις «Θέογνις» και δη το άρθρον δια την εταίραν Τιμάνδραν.
 
12. 12 Πλούταρχος, Αλκιβιάδης 37 – 39.
13. 13 Πλούταρχος, Αλκιβιάδης 39.
14. 14 Πώς είναι δυνατόν να χαρακτηρίζεται θηλυπρεπή ο Αλκιβιάδης όταν, όπως λέει η λαϊκή παροιμία, «δεν είχε αφήσει θηλυκή γάτα» και κατά το τέλος της ζωής του συζούσε με δύο Εταίρες; (Ίδε υπ’ αρ. 11 υποσημείωσίν μας).



Παρασκευή, 21 Σεπτεμβρίου 2012

Αλκιβιάδης : οραματιστής; προδότης ; ανελέητος εραστής; Ή η τελευταία μεγάλη ευκαιρία της Αθήνας; Μέρος B’



Αποστασία στη Σπάρτη



Μετά την εξαφάνιση του από τους Θούριους, ο Αλκιβιάδης ήρθε σε επαφή με τους Σπαρτιάτες για να του δώσουν άσυλο ενώ αυτός σε αντάλλαγμα τους υποσχέθηκε ότι θα τους βοηθούσε. 

Έτσι στην συζήτηση που πρόεκυψε για το ποιες κινήσεις έπρεπε να κάνει η Σπάρτη και αν θα έπρεπε να στείλουν στρατό.. εξήγησε τους κινδύνους της Αθηναϊκής φιλοδοξίας στους Εφόρους της Σπάρτης πληροφορώντας τους ότι οι Αθηναίοι ήλπιζαν να καταλάβουν τη Σικελία, την Καρχηδόνα και ίσως ολόκληρη την Ιταλία... και τους συμβούλεψε σε  πρώτη φάση να στείλουν τον στρατηγό Γύλιππο να βοηθήσει τους Συρακουσίους...και το αποτέλεσμα  ήταν να πάθουν πανωλεθρία οι Αθηναίοι...  

Πολλοι ιστορικοι πιστεύουν ότι ο Αλκιβιάδης υπερέβαλε στα σχέδια των Αθηναίων για να πείσει τους Σπαρτιάτες ότι μπορούσαν να κερδίσουν και μόνο από τη βοήθεια του. Ετσι γι ακόμη μια φορά  επιβεβαιώνει ότι ο Αλκιβιάδης δεν είχε αποκτήσει ακόμα τη «θρυλική» φήμη του, και ίσως οι Σπαρτιάτες τον έβλεπαν  ως «νικημένο και κυνηγημένο άνθρωπο», οι πολιτικές του οποίου «παράγουν στρατιωτικές αποτυχίες» και φέρνουν «μη αποφασιστικό αποτέλεσμα». Αλλά ακριβώς εδώ εκτιμάμε και αντιλαμβανόμαστε ένα από τα μεγαλύτερα ταλέντα του Αλκιβιάδη, την θρυλική ρητορική του.

Και ενώ η Σικελική εκστρατεία γίνονταν πιο απελπισμένη από μέρα σε μέρα για τους Αθηναίους..ο Αλκιβιάδης συμβούλεψε τους Σπαρτιάτες να χτισθούν μόνιμο φρούριο στην Δεκελια 10 μίλια (16 χιλιόμετρα) από την Αθήνα και μέσα στη θέα της πόλης ώστε να μην μπορεί να ανεφοδιάζεται η Αθήνα από την Εύβοια. Αυτό ήταν μέρος του σχεδίου του Αλκιβιάδη για να ξαναρχίσει τον πόλεμο με την Αθήνα στην Αττική

Αυτή η κίνηση ήταν καταστροφική για την Αθήνα και ανάγκασε τους Αθηναίους να μείνουν στα μεγάλα τους τείχη για ένα χρόνο, λαμβάνοντας εφόδια από θαλάσσιους δρόμους.  

Λογω της κατάστασης στην Αθήνα, τα μέλη της Δηλιακής Συμμαχίας άρχισαν να σκέφτονται για εξέγερση. Τότε ήρθε η τελική ήττα στην Σικελία.

Εκμεταλλευόμενος αύτη την κατάσταση ο Αλκιβιαδης σάλπαρε στην Ιωνία με Σπαρτιατικό στόλο και κατάφερε να πείσει τις Ιωνικές πόλεις να αρχίσουν εξέγερση. Του ανατέθηκε η στρατιά της Μικράς Ασίας και ο Αλκιβιάδης απελευθέρωσε εκεί τις ελληνικές πόλεις από τους Πέρσες.


Τισσαφερνης  - Μικρα Ασια





Παρά τις πολύτιμες συμβουλές που έδωσε στους Σπαρτιάτες ο Αλκιβιάδης δεν μπόρεσε να μείνει για πολύ.  Σαγήνευσε τη Τιμαία  σύζυγο του Σπαρτιάτη βασιλιά Άγη Β’ με την οποία μάλιστα απέκτησε και έναν γιο τον Λεωτυχίδας,. Η επιρροή του Αλκιβιάδη μειώθηκε περαιτέρω μετά την αποχώρηση του Ένδιου, ενός Εφόρου με τον οποίο είχε καλές σχέσεις.

Το 412 π.Χ  αναγκάστηκε να καταφύγει στην αυλή του Τισσαφέρνη (όπου έδειξε εκπληκτική προσαρμογή στα  ήθη και στις συνήθειες των Περσών)  εξαιτίας της ξαφνικής συμμαχίας των  Σπαρτιατών με τους Πέρσες κατά της Αθήνας και κυρίως  εξαιτίας της εντολής του Βασιλια Αγη σε εναν Σπαρτιάτη Ναύαρχο όπου διέταζε τον θάνατο του.

Με την άφιξη του στην Περσική αυλή, ο Αλκιβιάδης κέρδισε την εμπιστοσύνη του πανίσχυρου σατράπη και έκανε αρκετές πολιτικές προτάσεις, οι οποίες έλαβαν καλής υποδοχής. 

Σύμφωνα με τον Θουκυδίδη, ο Αλκιβιάδης αμέσως άρχισε να κάνει ότι μπορεί συμπράττοντας με τον Τισσαφέρνη ώστε να τραυματίσει το Πελοποννησιακό πόλεμο.
Προέτρεψε τον σατράπη να μειώσει τις πληρωμές που έκανε στους Σπαρτιάτες. Μετά, ο Αλκιβιάδης συμβούλευσε τον Τισσαφέρνη να δωροδοκήσει τους Στρατηγούς των πόλεων για να κερδίσει πολύτιμες πληροφορίες για τις δραστηριότητες τους καθώς  και να μην επιτρέψει  στον Περσικό στόλο να συγκρουστεί με τον Αθηναϊκό ή Σπαρτιατικο, καθώς ο συνεχής πόλεμος θα προκαλούσε εξάντληση στις συμμαχίες αυτές και κατ’ επέκταση η κατάκτηση θα ηταν πιο εύκολη μετά. 

Ο Θουκυδίδης μας λέει ότι ο αληθινός στόχος ήταν να χρησιμοποιήσει την υποτιθέμενη επιρροή του με τους Πέρσες για να πραγματοποιηθεί η αποκατάσταση του στην Αθήνα.
Από εκεί ο Αλκιβιάδης άρχισε τις προσπάθειες επανασύνδεσής του με την Αθήνα. 

Προσεγγίζοντας τους ολιγαρχικούς της Αθήνας τους έπεισε ότι ο Τισσαφέρνης θα τους βοηθούσε οικονομικά να πάρουν την εξουσία. Τελικά οι ολιγαρχικοί επικράτησαν το 412 π.X. χωρίς τη βοήθεια του σατράπη, πράγμα που τους έκανε να μη θέλουν να καλέσουν τον Αλκιβιάδη πίσω στην Αθήνα.


Ανάκληση & Στρατηγός


Τότε αυτός στράφηκε προς την παράταξη των δημοκρατικών και  ο Θρασύβουλος έπεισε τα Αθηναϊκά σώματα να ψηφίσουν την ανάκληση του Αλκιβιάδη, - μια πολιτική που υποστήριξε πριν το πραξικόπημα. Τότε έπλευσε να ξαναβρεί τον Αλκιβιάδη και να επιστρέψει μαζί του στη Σάμο κάνοντας τον Στρατηγό των ναυτικών τους δυνάμεων. Ο στόχος ήταν να κερδίσει την Περσική υποστήριξη, καθώς συνέχιζαν να πιστεύουν ότι ο Αλκιβιάδης είχε μεγάλη επιρροή με τον Τισσαφέρνη.

Στην πρώτη του ομιλία μπροστά στα συγκεντρωμένα στρατεύματα, ο Αλκιβιάδης παραπονέθηκε πικρά για της συνθήκες εξορίας του, αλλά στο μεγαλύτερο μέρος της ομιλίας μιλούσε για την επιρροή του στον Τισσαφέρνη. Τα κύρια κίνητρα της ομιλίας του ήταν να κάνει τους ολιγαρχικούς στην Αθήνα να τον φοβούνται και να αυξήσει την πίστωση του με τον στρατό στη Σάμο. Στην πραγματικότητα, τους ξεσήκωσε τόσο πολύ που πρότειναν να σαλπάρουν για τον Πειραιά και να επιτεθούν στους ολιγαρχικούς στην Αθήνα. 

Ο Αλκιβιάδης, μαζί με τον Θρασύβουλο, ηρέμησαν τους ανθρώπους και τους έδειξαν την τρέλα αυτής της πρότασης, η οποία θα πυροδοτούσε εμφύλιο πόλεμο και θα οδηγούσε στην ήττα της Αθήνας.

Ναυμαχίες της Αβύδου και της Κυζίκου



Παρ’ολο που η ανάκληση του Αλκιβιάδη στην Αθήνα είχε γίνει το 411π.Χ. απο τον Κριτία (φίλο και σύμμαχο) ο Αλκιβιάδης δεν γύρισε καθώς ήθελε να γυρίσει με δόξα..

Έτσι θα παίξει ρόλο σημαντικό στη ναυμαχία της Αβύδου. Ο Αλκιβιάδης έμεινε πίσω στη Σάμο με μια μικρή δύναμη καθώς ο Θρασύβουλος και Θράσυλλος οδήγησαν το μεγαλύτερο μέρος του στόλου στον Ελλήσποντο. Κατά τη διάρκεια αυτής της περιόδου, ο Αλκιβιάδης κατάφερε να λάβει ένα μεγάλο ποσό από την Καρία και άλλες γειτονικές περιοχές, με το οποίο μπορούσε να πληρώσει τους κωπηλάτες και να κερδίσει την εύνοια τους. Μετά τη νίκη των Αθηναίων στη ναυμαχία στο Κυνός Σήμα, και οι δύο στόλοι κάλεσαν όλα τους πλοία από το Αιγαίο για να ενωθούν πριν την επόμενη αποφασιστική μάχη.

Καθώς ο Αλκιβιάδης ήταν καθ' οδόν, οι δύο στόλοι συγκρούστηκαν στην Άβυδο, όπου οι Πελοποννήσιοι έστησαν την κύρια ναυτική τους βάση. Η μάχη διήρκεσε για πολύ ώρα, αλλά οι Αθηναίοι πήραν το πλεονέκτημα όταν ο Αλκιβιάδης σάλπαρε στον Ελλήσποντο με 18 τριήρεις. Ο Πέρσης σατράπης Φαρνάβαζος, ο οποίος αντικατέστησε τον Τισσαφέρνη ως χορηγό του Πελοποννησιακού στόλου, κινήθηκε με τον στρατό του στην ακτή για να υπερασπιστεί τα πλοία και τους ναύτες, οι οποίοι αγκυροβόλησαν τα πλοία τους. Μόνο η υποστήριξη του Περσικού στρατού και η νύχτα έσωσαν τον Πελοποννησιακό στόλο από την απόλυτη καταστροφή.

Λίγο μετά τη μάχη, ο Τισσαφέρνης έφθασε στον Ελλήσποντο και ο Αλκιβιάδης άφησε τον στόλο στη Σηστό για να τον συναντήσει, φέρνοντας δώρα και ελπίζοντας και πάλι να δοκιμάσει να κερδίσει την επιρροή του. Προφανώς, ο Αλκιβιάδης παρεξήγησε τις προθέσεις του σατράπη, και συνελήφθη ωστοσο σε ένα μήνα κατάφερε να αποδράσει και να επανακτήσει τη διοίκηση.

Μετά από αρκετούς μήνες την άνοιξη του 410 π.Χ ,  έγινε η επομένη σημαντική ναυμαχία στην Κύζικο.  Ο Αλκιβιάδης μετέφερε τον μικρό του στόλο από τη Σηστό στην Καρδία για να προστατεύσει τον στόλο του από τον αναδημιουργημένο Πελοποννησιακό στόλο, αλλά μόλις ο Αθηναϊκός στόλος ενώθηκε εκεί, οι διοικητές του κίνησαν για την Κύζικο. 

Χάρη στην καταιγίδα και το σκοτάδι, οι Αθηναίοι έφθασαν κοντά χωρίς να τους πάρουν είδηση οι Πελοποννήσιοι. Εκεί οι Αθηναίοι επινόησαν μια πλοκή για να οδηγήσουν τον εχθρό σε μάχη. Σύμφωνα με τον Διόδωρο Σικελιώτη, ο Αλκιβιάδης προχώρησε με μια μικρή μοίρα, για να δελεάσει τους Σπαρτιάτες σε μάχη, και, καθώς ο Μίνδαρος οδήγησε τους Σπαρτιάτες σε μάχη, οι μοίρες του Θρασύβουλου και του Θηραμένη ήρθαν για να βοηθήσουν τον Αλκιβιάδη, και έκοψαν τον δρόμο υποχώρησης των Σπαρτιατών.

Ο Σπαρτιατικός στόλος υπέστη απώλειες στη μάχη. Τα στρατιωτικά σώματα του Αλκιβιάδη αποβιβάστηκαν και προσπάθησαν να σπρώξουν τα Σπαρτιατικά πλοία πίσω στη θάλασσα. Οι Πελοποννήσιοι αγωνίστηκαν για να αποτρέψουν τα πλοία τους να απομακρυνθούν, και τα στρατεύματα του Φαρνάβαζου ήρθαν για να τους βοηθήσουν.
   
Ο Θρασύβουλος αποβίβασε το στράτευμα του για να βοηθήσει τον Αλκιβιάδη, και εν τω μεταξύ διέταξε τον Θηραμένη να ενωθεί με τον Αθηναϊκό στρατό, ο οποίος βρισκόταν σε κοντινή απόσταση, και να τους φέρει να ενισχύσουν τους ναύτες στην παραλία.

Οι Σπαρτιάτες και οι Πέρσες, συγκλονισμένοι από την άφιξη μεγάλων δυνάμεων από διάφορες κατευθύνσεις, νικήθηκαν και υποχώρησαν, και οι Αθηναίοι κατέστρεψαν όλα τα Σπαρτιατικά πλοία.
  
Μια επιστολή που στάλθηκε στη Σπάρτη από τον Ιπποκράτη, αντιναύαρχο υπό τον Μίνδαρο, κλάπηκε και οδηγήθηκε στην Αθήνα - έγραφε τα παρακάτω:

«Τα πλοία είναι χαμένα. Ο Μίνδαρος νεκρός. Οι άνδρες πεθαίνουν από πείνα. Δεν ξέρουμε τι να κάνουμε».

Λίγο αργότερα, η Σπάρτη πρότεινε ειρήνη, αλλά οι Αθηναίοι αρνήθηκαν.

Μετέπειτα στρατιωτικές επιτυχίες


Μετά τη νίκη τους, ο Αλκιβιάδης και ο Θρασύβουλος άρχισαν την πολιορκία της Χαλκηδόνας το 409 π.Χ, με περίπου 190 πλοία. Ο Αλκιβιάδης νικήσε μια μικρή τακτική μάχη έξω από τις πύλες της πόλης και ο Θηραμένης υπέγραψε συμφωνία με τους Χαλκηδόνιους.

Στην συνέχεια ταξίδεψε στη Θρακική Χερσόνησο και επιτέθηκε στη Σηλυβρία. Μαζί με ένα προ-αθηναϊκό κόμμα μέσα στην πόλη, πρόσφερε στους Σηλυβριανούς λογικούς όρους και επέβαλε αυστηρή επίβλεψη της τήρησης των όρων. Δεν προκάλεσε ζημιά στην πόλη, αλλά έλαβε μόνο ένα χρηματικό ποσό, όρισε μια φρουρά και έφυγε.

Από εκεί ο Αλκιβιάδης, μαζί με τον Θηραμένη και τον Θράσυλλο, κινήθηκε για να πολιορκήσει το Βυζάντιο. Ένα ποσοστό των κατοίκων της πόλης, με πεσμένο το ηθικό και πεινασμένοι, αποφάσισαν να παραδώσουν την πόλη στον Αλκιβιάδη με τους ίδιους όρους όπως οι Σηλυβριανοί. 

Μια νύχτα, όπως συμφωνήθηκε, οι υπερασπιστές άφησαν τις θέσεις τους, και οι Αθηναίοι επιτέθηκαν στην Πελοποννησιακή φρουρά στην πόλη και στα πλοία τους στο λιμάνι. Το ποσοστό των κατοίκων που έμειναν μαζί με τους Πελοποννήσιους πολέμησαν τόσο βάναυσα, που ο Αλκιβιάδης ανακοίνωσε στη μέση της μάχης ότι εγγυάται την ασφάλεια τους και έπεισε τους υπόλοιπους πολίτες να στραφούν κατά της Πελοποννησιακής φρουράς, η οποία καταστράφηκε ολοσχερώς.

Το 407π.Χ. μετά  8ετη απουσία, γύρισε θριαμβευτής και με δόξα  - όπως ήθελε άλλωστε - στην Αθήνα, όπου του δόθηκε πίσω η περιουσία του και μάλιστα διορίσθηκε ως ανώτατος διοικητή ξηράς και θάλασσας (Στρατηγός Αυτοκράτορας).
 
Ο Αλκιβιάδης υπήρξε ο μόνος αυτοκράτορας που αναγορεύτηκε στην Ελλάδα...
Τέλος Δευτέρου Μέρους

Πηγες:
1. 1 Πλούταρχος, Αλκιβιάδης Η΄.
2. 2 Θουκυδίδης Ε, 43, 76˙ Πλούταρχος, Αλκιβιάδης ΙΔ. ΙΕ.
3. 3 Ένα από τα περίφημα συμπόσια που έλαβε ο Αλκιβιάδης ήτο και αυτό που περιγράφει Πλάτων στο έργο με τον ομώνυμο τίτλο («Συμπόσιο»).
4. 4 Θουκυδίδης, Η, 14.
5. 5 Αλέξανδρος Ρ. Ραγκαβής: «Λεξικόν της Ελληνικής Αρχαιολογίας», Τόμος Α΄, («Αλκιβιάδης»).
6. 6 Πλούταρχος, Αλκιβιάδης. -
Nep. Alc. – Θουκυδίδης Ε, 43 56. ΣΤ, 6, 27. 28. Ζ, 18. Η, 14. 45. 57. – Ξενοφώντος Ελληνικά Α΄ 1, 11. 5, 14.
7. 7 Είναι ν’ απορή κανείς πού βρέθηκαν τόσο μίσος και τόση βαρβαρότητα εκ μέρους του Λυσάνδρου!..
 
8. 8 Η Βιθυνία είναι χώρα της Μ. Ασίας, εις τα ΒΔ της χερσονήσου, μεταξύ Ευξείνου Πόντου, Παφλαγονίας και Φρυγίας. Έλαβε το όνομά της από το θρακικόν έθνος των Θυνών ή Βιθυνών, το οποίον μετά τα Τρωϊκά εγκατεστάθη εκεί.
9. 9 Οι Τριάκοντα Τύραννοι των Αθηνών εκράτησαν την αρχήν επί 8 μήνες. Σκληρότερο εξ αυτών ήσαν οι Κριτίας, Χαρικλής, Θέογνις και Πείσων, ενώ μεριοπαθέστερος ήτο ο Θηραμένης, τον οποίον οι συνάδελφοί του κατεδίκασαν να πιη το κώνειον!..
10. 10 Σκυτάλη· έτσι ελέγοντο οι επίσημες διαταγές διότι εχρησιμοποιείτο κυλινδρική ράβδος δια την κρυπτογραφικήν αλληλογραφίαν μεταξύ των Εφόρων της Σπάρτης και των εν εκστρατεία βασιλέων ή στρατηγών.
11. 11 Ίδε βιβλίον Άγγελου Παν. Σακκέτου: «Οι Άγνωστες Ελληνίδες της Αρχαιότητος», από τις Εκδόσεις «Θέογνις» και δη το άρθρον δια την εταίραν Τιμάνδραν.
 
12. 12 Πλούταρχος, Αλκιβιάδης 37 – 39.
13. 13 Πλούταρχος, Αλκιβιάδης 39.
14. 14 Πώς είναι δυνατόν να χαρακτηρίζεται θηλυπρεπή ο Αλκιβιάδης όταν, όπως λέει η λαϊκή παροιμία, «δεν είχε αφήσει θηλυκή γάτα» και κατά το τέλος της ζωής του συζούσε με δύο Εταίρες; (Ίδε υπ’ αρ. 11 υποσημείωσίν μας).